Çin Ulusal İstatistikler Bürosu’nun yayımladığı verilere göre Çin ilk çeyrek performansında yüzde 5 büyüme açıkladı. Ocak-mart döneminde gayrisafi yurt içi hasıla yıllık bazda artarak 33 trilyon 419 milyar 300 milyon yuana (yaklaşık 4 trilyon 900 milyar dolar) ulaştı. Veri, Pekin’in yıl için koyduğu yüzde 4,5 ila 5 bandındaki hedefe paralel bir başlangıca işaret ederken, Orta Doğu’daki çatışmanın enerji ve taşımacılık kanalıyla küresel ticarete etkileri mart göstergelerinde daha belirgin hissedildi. Buna rağmen sanayi üretimi, hizmetler ve dış ticaretin genel çerçevesi büyümeyi destekledi; içeride ise talep zayıflığı, gayrimenkul kaynaklı baskı ve özel sektör iştahındaki gerileme dikkat çekti. Peki bu tablo piyasa için ne söylüyor ve yılın geri kalanına hangi riskleri taşıyor?
Çin ekonomisi ilk çeyrekte yüzde 5 büyüdü: üretim, hizmetler ve talep dengesi
GSYH artışına sektörel katkıda, yıllık geliri 20 milyon yuanı aşan sanayi işletmelerinin yarattığı katma değer yüzde 6,1 yükseldi. Hizmetler tarafında katma değer artışı yüzde 5,2 ile daha ılımlı seyretti; bu ayrışma, üretim cephesinin hâlâ ana taşıyıcı olduğunu gösterdi.
Tüketim göstergeleri ise daha temkinli bir resim çizdi. Toplam perakende satışlar ilk üç ayda yüzde 2,4 artarak 12 trilyon 769 milyar 500 milyon yuana (yaklaşık 1 trilyon 875 milyar dolar) çıktı. Yılın başında ivmeyi destekleyen kampanyalara rağmen martta artışın yavaşlaması, hanehalkının harcama iştahında kırılganlığın sürdüğünü düşündürdü.
Fiyat cephesinde Tüketici Fiyat Endeksi’nin ilk çeyrekte yıllık bazda yüzde 0,9 artması, talep kaynaklı güçlü bir enflasyon baskısından ziyade kontrollü bir fiyat ortamına işaret etti. Bu görünüm, iç talebi canlandırma tartışmalarını canlı tutarken, yılın geri kalanında büyümenin kompozisyonunun belirleyici olacağına dair ilk sinyali verdi.
İstihdam ve gelir verileri: iş gücü piyasasında istikrar, harcamada temkin
İş gücü piyasasında, kent ve kasabalarda kayıtlı işsizlik oranı ocak-mart döneminde yüzde 5,3 olarak açıklandı. Bu seviye, büyümenin sürdüğü bir çeyrekte istikrar sinyali verse de, şirketlerin yeni istihdam kararlarında daha seçici davrandığı bir döneme de işaret ediyor.
Gelir tarafında kişi başına düşen kullanılabilir gelir yüzde 4,9 artarak 12 bin 782 yuana yükseldi. Ancak perakende satışlardaki görece sınırlı artış, bu gelir artışının tamamının tüketime dönmediğini, tasarruf eğiliminin hâlâ güçlü kaldığını gösteriyor.
Bu çerçeveyi sahaya indirmek için, Şanghay’da e-ticaret operasyonlarını yöneten bir lojistik yöneticisinin anlattığı rutin anlamlı: Çin içi teslimat hacmi yılın ilk aylarında yüksek seyrederken, martta sipariş kompozisyonu daha “ihtiyaç odaklı” ürünlere kaydı. Bu tür mikro gelişme örnekleri, makro verilerde görülen tüketim yavaşlamasını daha görünür kılıyor.
Küresel belirsizliklerin iştahı törpülediği bir dönemde, dijital şirketler de talepteki dalgalanmayı reklam ve performans pazarlaması bütçelerinde hissediyor. Bu tartışma, uluslararası gündemde enerji ve jeopolitik risklerin büyüme beklentilerine yansımasını izleyen G7 ve Orta Doğu kaynaklı ekonomi başlıkları üzerinden de yakından takip ediliyor.
Dış ticaret, yatırımlar ve jeopolitik baskı: piyasa odağında Hürmüz etkisi
Dış ticarette ilk çeyrek toplam ithalat ve ihracat hacmi yüzde 15 artarak 11 trilyon 838 milyar yuana (yaklaşık 1 trilyon 506 milyar dolar) ulaştı. İhracat yüzde 11,9 artışla 6 trilyon 846 milyar yuana, ithalat ise yüzde 19,6 yükselişle 4 trilyon 991 milyar yuana çıktı. İthalattaki daha güçlü artış, enerji ve ara malı faturasının yanı sıra iç üretim zincirlerinin dış girdilere bağımlılığını da gündeme taşıdı.
Yatırım tarafında tablo daha karmaşık. Sabit sermaye yatırımları ilk üç ayda yüzde 1,7 artış gösterirken, gayrimenkul yatırımları yüzde 11,2 geriledi. Özel sektör yatırımlarındaki yüzde 2,2 düşüş de yatırım iştahının tam anlamıyla toparlanmadığını ortaya koydu; bu alan, büyümenin kalıcılığı açısından kritik bir sınav niteliği taşıyor.
Küresel riskler ise mart verilerinde daha belirgin hale geldi. ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları ile İran’ın misillemeleri sonrasında Basra Körfezi’nde tırmanan çatışma, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini önemli ölçüde aksattı. Boğazın dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’ine, LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine ve gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30’una ana güzergâh olması, kesintilerin fiyatlara hızla yansımasına neden oldu. Çin’in ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 45’inin ve LNG’nin yüzde 30’unun bu hatta bağlı olması, enerji maliyetleri üzerinden ekonomi dengelerini doğrudan etkileyen bir kırılganlık yaratıyor.
Bu arka planda IMF, 14 Nisan’da Çin’in büyüme tahminini yüzde 4,5’ten yüzde 4,4’e indirdi; gerekçe olarak zayıf iç ekonomik aktiviteyi ve savaşın etkilerini öne çıkardı. Enerji fiyatlarına dair tartışmaların geniş çerçevesi, IMF’nin enerji ve yakıt sübvansiyonları üzerinden yürüyen değerlendirmelerde de kendine yer buluyor. Bu noktada piyasa aktörlerinin yakından izlediği soru net: Dış şokların uzaması halinde, Çin’in üretim üstünlüğü ve ticaret momentumu iç talepteki yumuşamayı ne kadar telafi edebilecek?
